Lokale amyloïdose en systemische amyloïdose
Amyloidosis kan worden onderverdeeld in gelokaliseerde en gegeneraliseerde vormen, hierbinnen wordt onderscheid gemaakt tussen verworven en erfelijke amyloidosis. Van oudsher wordt een classificatie gebruikt waarbij amyloidosis als primair (idiopathisch), secundair (d.w.z. in samenhang met een ontstekingsproces) of familiair wordt beschreven.
De verschillende eiwitten die op allerlei plaatsen in het lichaam neerslaan in de vorm van amyloïd kan plaatselijk blijven (lokale amyloïde, zoals in de alvleesklier, in hersenen, in de luchtpijp) of door het hele lichaam heen (systemische amyloïde). Daarnaast kan onderscheid gemaakt worden in erfelijke vormen en niet-erfelijke (zogeheten verworven) vormen. (verworven vormen: AA-, AL-, Aß2M- typen, erfelijke vorm: twee ATTR-typen)
Precursoreiwit:                            Ziektebeeld:
(SAA) Serum Amyloïd-eiwit  A     Familiaire gegeneraliseerde amyloidosis bij Familial Mediterranean Fever

Bij AA amyloïdose staan nierproblemen op de voorgrond. De eerste verschijnselen zijn in 90% van de gevallen eiwitverlies via de urine (proteïnurie) of achteruitgang in nierfunctie. Oedeem aan de enkels of hoge bloeddruk kunnen hiervan uitingen zijn. Vergroting van de lever of milt zijn minder frequent. Soms is sprake van een verminderde functie van het autonome zenuwstelsel die aanleiding kan geven tot diarree of gestoorde beweeglijkheid van de darm. In zeldzame gevallen (circa 5%) kan het hart betrokken zijn. Ook de werking van schildklier of bijnier kan gestoord raken door afzetting van amyloïd.
Als iemand bekend is met een langdurige ontstekingsziekte zoals bijvoorbeeld reumatoïde artritis, dan is het goed om regelmatig de urine op de aanwezigheid van eiwit  te controleren en de nierfunctie in de gaten te houden. Ook door een onbegrepen vergroting van tong, lever of milt, ernstig verlies van eiwit via de nieren of nierfalen, ernstige diarree, of hartfalen met sterk verdikte hartwanden kan soms de verdenking op amyloïdose doen ontstaan.Verdenking alleen is onvoldoende, de aanwezigheid van amyloïd dient ondubbelzinnig te worden vastgesteld in een stukje weefsel, een zogeheten biopt.

“Precursor-product” concept als behandelingsprincipe
 Bij de behandeling staat het zogeheten “precursor-product” concept centraal. Hierbij is het idee dat verdere aangroei van de afzettingen van amyloïd tot stilstand komt als er geen aanvoer meer is van precursor eiwitten. Dus is de behandeling bij het AA type gericht op het zo laag mogelijk krijgen van de SAA spiegels door het maximaal bestrijden van de achterliggende chronische ontsteking. Genezing is niet altijd mogelijk, maar effectieve onderdrukking van ontsteking (en daarmee de SAA spiegels in het bloed) moet worden nagestreefd bij ontstekingsprocessen zoals reumatoïde artritis en M. Crohn. Colchicine heeft een plaats bij FMF, niet alleen als therapie van de aanvallen, maar ook als preventie voor het ontstaan van amyloïd.

Bij het AL type is de behandeling gericht op het d.m.v. chemotherapie tot verdwijning brengen van de achterliggende plasmacel dyscrasie, waarbij tegenwoordig in goed geselecteerde patiënten stamceltransplantatie overwogen wordt. Bij het erfelijke ATTR type dient levertransplantatie te worden overwogen om zo de bron van het gemuteerde transthyretine te vervangen. Naast de behandeling die gericht is op het achterliggende proces is het natuurlijk ook nodig ondersteunende behandeling te bieden voor de orgaanfunctiestoornissen die ontstaan zijn door de afzetting van het amyloïd.

Bij de gegeneraliseerde vorm van amyloidosis, die voorkomt bij chronische ontstekingsprocessen en maligniteiten, zijn de amyloïd-deposities opgebouwd uit het eiwit AA, dat door proteolytische spitsing ontstaat uit het serumeiwit SAA. SAA is een acute-fase-eiwit dat in de lever gesynthetiseerd wordt onder invloed van de door interleukine-1 en met name interleukine-6 geïnduceerde ontstekingsreactie

De behandeling van gegeneraliseerde AA-amyloidosis richt zich op de onderdrukking van onstekingsactiviteit (SAA-productie). Het effect van anti inflammatoire behandeling kan afgelezen worden aan de hoogte van serumconcentratie van acute-fase-eiwitten zoals CRP (C-reactief proteïne) en SAA (serum-amyloïd-eiwit A)

Bij AA-amyloïdosis in samenhang met FMF, blijkt dagelijkse toediening colchicine een dramatische vermindering van de aanvalsfrequentie van FMF en de daarmee samenhangende SAA-synthese te geven. Hierdoor is de incidentie van amyloïdnefropathie ten gevolge van FMF sterk afgenomen en is tevens de progrose van eenmaal opgetreden amyloïdnefropathie bij FMF verbeterd. De meest voorkomende doodsoorzaken bij AA-amyloïdosis zijn nierinsufficiëntie, sepsis en gastro-intestinale complicaties.



E.M. Witteman, H.L.A. Janssen, B.P.C. Hazenberg en S. Janssen
Ned. Tijdschrift Geneeskunde 1992 (136,nr 47) zie in pdf
www.amyoid.nl



BEKIJK VIDEO OVER AMYLOIDOSE:



FLASH PLAYER DOWNLOAD